درآمدی بر قانون مالیات بر سوداگری

مالیات بر سوداگری بر کدام دارایی‌ها اعمال می‌شود؟ قانون مالیات بر سوداگری و سفته بازی مصوب سال ۱۴۰۴به طور مشخص چهار گروه اصلی از دارایی‌ها را هدف قرار داده است: املاک و مستغلات با انواع کاربری‌ها و حق واگذاری محل، انواع وسایل نقلیه موتوری که نیاز به شماره‌گذاری دارند، طلا، سکه و شمش طلا و در نهایت انواع ارزهای خارجی و رمزارزها که در این قانون مورد اشاره واقع شده اند. لازم به ذکر است که این مالیات صرفاً به سود حاصل از انتقال یا همان عایدیِ سرمایه تعلق می‌گیرد، نه کل ارزش دارایی که مورد انتقال واقع شده است. بنابراین، هدف اصلی این قانون، جلوگیری از معاملات مکرر با هدف کسب سود کوتاه‌ مدت است.

نحوه محاسبه مالیات بر سوداگری

یک اصل بنیادین در قانون مالیات بر سوداگری ، محاسبه مالیات بر سود واقعی پس از کسر اثرِ تورم است. برای مثال، اگر ملکی پس از ۲۰ ماه با سود ظاهری ۳ میلیارد تومان فروخته شود و بانک مرکزی ۲ میلیارد تومان از آن را ناشی از تورم عمومی بداند، مالیات فقط بر۱ میلیارد تومان سود واقعی محاسبه می‌شود. این سود، به دلیل نگهداری بین یک تا دو سال، مشمول نرخ‌های حمایتی (ماده ۴۷ این قانون) شده و برای نگهداری بیش از دو سال، معافیت‌ِ بیشتری در نظر گرفته شده است. البته نکته ابهام برانگیز، احتمالِ بالای تفاوت نرخ واقعی تورم با نرخ اعلامی توسط بانک مرکزی است.

معاملات مشمول مالیات بر سوداگری

آیا تمام معاملات مشمول مالیات بر سوداگری می‌شوند؟ جواب خیراست. قانونگذار برای حمایت از نیازهای اساسی خانوارها و جلوگیری از فشار مالی بر شهروندان عادی، معافیت‌های مهمی در قانون در نظر گرفته است. به عنوان مثال، اولین ملک مسکونی هر شخص و تا دو ملک برای سرپرست خانوار، و همچنین اولین خودروی سواری هر شخص و تا دو خودرو برای سرپرست خانوار (در صورت تملک بیش از یک سال) از پرداخت مالیات بر سوداگری معاف هستند.

مقررات ویژه معاملات طلا

قانون مالیات بر سوداگری برای دارایی‌های خاص مثل طلا و سکه، قواعد ویژه‌ای تعریف کرده است. فروش «طلای متعارف خانوار» تا سقف ۲۰۰ گرم معاف از مالیات است؛ مثلاً اگر خانواده‌ای ۲۵۰ گرم طلای زینتی بفروشد، سود حاصل از ۲۰۰ گرم اول معاف بوده و مالیات صرفاً بر سود ۵۰ گرم مازاد محاسبه می‌شود. نکته مهم ، معافیت کامل سود «صندوق‌های سرمایه‌گذاری طلا» در بورس جهت هدایت نقدینگی به بازارهای شفاف است. طبق ماده ۴۶ این قانون، انواع «رمزارزها» (به استثنای رمزریال ملی) نیز مشمول قانون هستند و سود حاصل از فروش آن‌ها، همانند خودرو یا ملک، بر اساس مدت زمان نگهداری و با نرخ‌های پلکانی مالیاتی محاسبه خواهد شد.

رمزارزها در قانون مالیات بر سوداگری

طبق ماده ۴۶ این قانون، سود حاصل از فروش انواع «رمزارزها» (به استثنای رمزریال ملی) مشمول مالیات بر سوداگری است. محاسبه مالیات مشابه سایر دارایی‌ها، بر مبنای سود واقعی پس از کسر تورم و با نرخ‌های پلکانی است؛ از نرخ بالا برای معاملات کوتاه‌ مدت تا معافیت برای نگهداری بلندمدت استفاده می شود. اما نظارت چگونه است؟ سازوکار اصلی، الزام صرافی‌های رمزارز داخلیِ مجاز، به ثبت و ارائه اطلاعات معاملاتی کاربران به سامانه است. همچنین، کاربران باید تراکنش خود را ثبت و در صورت نیاز اظهارنامه تهیه کنند. قانون به دسترسی مستقیم به کیف پول‌های شخصی (Wallet) اشاره نمی‌کند، اما مسئولیت اصلی شفاف‌ سازی و اظهار آن بر عهده خود شخص است؛ بدین صورت که اگر صورتحساب الکترونیکی صادر شود، فرد مهلت دارد ظرف ۳۰ روز نسبت به پذیرش یا عدم پذیرش آن اظهارنظر کند؛ اگر سکوت کند، عدم پذیرش وی تلقی می‌شود.

نرخ های مالیاتی

منطقِ قانون مالیات بر سوداگری به این شکل است: هرچه سریع‌ تر بفروشید، مالیات بیشتری می‌پردازید. در واقع، نرخ مالیات بر سود حاصل از فروش، به صورت پلکانی و بر اساس “مدت تملک” محاسبه می‌شود. اگر دارایی خود را در کمتر از یک سال واگذار کنید، مشمول بالاترین نرخ مالیات خواهید شد. این نرخ در سال دوم، سوم و سال‌های بعد کاهش می‌یابد. این طراحی، سرمایه‌ گذاران را به نگهداری بلند مدت دارایی‌ها و پرهیز از نوسان‌گیری‌های کوتاه‌ مدت تشویق می‌کند.

ثبت در سامانه برای تعیین مالیات

پس از اجرایی شدن این قانون، فرارمالیاتی دیگر ساده نخواهد بود. برای اجرای دقیق، تمام نقل و انتقالات دارایی‌ها در یک سامانه یکپارچه و هوشمند ثبت خواهد شد. اطلاعات سامانه‌های ثبت اسناد و املاک، فراجا (برای خودرو) و بانک مرکزی به صورت خودکار با سازمان امور مالیاتی تبادل می‌شود. این شفافیت حداکثری، امکان شناسایی دقیق معاملات مشمول مالیات را فراهم کرده و از طریق “کارپوشه غیرتجاری” برای هر فرد، فرآیند‌های مالی را روشن می‌کند. مالیات مربوطه در زمان انتقال سند محاسبه و وصول خواهد شد.

جمع بندی

با اجرایی شدن قانون مالیات بر سوداگری، شهروندان باید نسبت به پیامدهای مالیاتی معاملات خود آگاه باشند. توصیه می‌شود که تمام اسناد و مدارک مربوط به خرید و فروش دارایی‌های خود را به دقت نگهداری کنید. قبل از انجام هرگونه معامله، به ویژه اگر در بازه زمانی کوتاه انجام می‌شود، اثرات مالیاتی آن را در نظر بگیرید و اگر در بازار سرمایه مشغول فعالیت هستید حتما از مشاور مالیاتی برای مدیریت مالی فعالیت های خود بهره ببرید.